Cantus Paschalis

Program "Cantus Paschalis" jest zwieńczeniem prac nad popularyzacją późnośredniowiecznych śpiewów okresu wielkanocnego, które od wielu lat wykonuje podczas koncertów Męski Zespół Śpiewaczy Schola Gregoriana Sancti Casimiri pod kier. Mariusza Perkowskiego. Podczas koncertu są prezentowane utwory pochodzące z wielu źródeł XV-wiecznej Christianitas czyli europejskiej cywilizacji, zbudowanej na chrześcijańskim fundamencie tożsamości kulturowej. Ukazane są również utwory polskie, aktualnie zapomniane i nieznane szerszemu gronu publiczności. Śpiew monodyczny i wielogłosowy jest wykonywany w sposób poinformowany historycznie zarówno a capella jak i z wykorzystaniem instrumentów dawnych m.in. lira korbowa, lutnia i średniowieczne instrumenty perkusyjne i pozytyw.

Prezentując program „Cantus Paschalis” Męski Zespół Śpiewaczy Schola Gregoriana Sancti Casimiri chce zabrać słuchaczy w muzyczną podróż w czasie do okresu średniowiecza i wczesnego renesansu. Do czasów gdy chrześcijańska Europa stanowiła rodzinę narodów zwaną Christianitas. Zjednoczona wspólnymi wartościami, religią i liturgią, systemem społecznym, kulturą i językiem łacińskim. Program jest owocem zainteresowań artystów i kontynuacją płyty – Kolędy Europejskiej Christianitas wydanej w 2018 roku prezentującej utwory związane z okresem Bożego Narodzenia.

W Europie średniowiecznej szczególnym czasem radości i święta był okres paschalnym, który następował po Wielkim Poście z dyscypliną pokutną (nieporównywalnie rozbudowaną) a dodatkowo poprzedzonym przedpościem. Być może z tego powodu radość paschalna była tym większa i była również pobudką do tworzenia również radosnych motetów, pieśni a teksty liturgiczne oprawiano w najnowsze zdobycze kompozycji. W programie są one prezentowane w sposób poinformowany historycznie z wykorzystaniem dawnych instrumentów oraz technik wykonawczych jako próba rekonstrukcji oprawy muzycznej Mszy Świętej rezurekcyjnej z XV-XVI wieku poprzedzonej procesją.

Pogram koncertowy „Cantus Paschalis” jest rozwinięciem programów ze średniowieczną muzyką na okres wielkanocny śpiewanych od wielu lat przez SGSC i miał swoją prapremierę podczas Starosielskiej Majówki 7 maja 2019 roku w Białymstoku. Koncert spotkał się z entuzjastycznym przyjęciem słuchaczy.

Program rozpoczyna antyfona śpiewana przy grobie Pańskim przed procesją rezurekcyjną Gloria Tibi Trinitas oraz śpiewane podczas procesji wielkanocnych w Polsce responsorium: Cum Rex gloriae oraz procesyjny hymn Salve festa dies na przemian ze śpiewanym w języku polskim już w XV wieku Przez Twoje Święte zmartwychpowstanie. Następnie pochodzący z Biblioteki Klasztoru św. Andrzeja PP. Klarysek utwór Surrexit Christe hodie. Kolejne utwory będą stanowić repertuar mszalny pochodzący w przeważającej części z manuskryptów z Trentu: Introit – Resurrexi – Anonim – Trento tr88 217v-218r (XV w.) następnie Kyrie (Paschale) Johannes,a Roulleta z XV w. Gloria z Missa Christus surrexit Anonim z XV w, Graduale – Hec dies – Anonim – (XV w.), Alleluja Pascha nostrum – Anonim (XV w.), Sekwencja – Victime Paschali Laudes z Kodeksu z Monachium z 1495 r. oraz Credo tempore paschali Rafaela ze Stawiszyna 1560 r. Offertorium Terra tremuit z Graduału Mścisława z Tyńca, Sanctus z Missa Christus surrexit Anonim z XV w. , Agnus Dei Johannes’a Brassart’a (1400-1455) Communio Pascha nostrum – z Kodeksu Nicolaus’a Leopold’a – Anonim ca.1500, Benedicamus Domino – Johannes Roulleta c.1445 oraz Regina caeli jubila – Anonim XVI w.. W ostatniej części albumu zabrzmią śpiewy polskie z XVI wieku z Kancjonału Staniąteckiego z 1586 r.: Chrystus Zmartwychwstał jest, Dnia tego świętego, Krystus z martwych wstał jest, Święty Duchu racz do nas przydź. Zespół wykonuje również znany utwór Alle psalite cum Luya z XIII wieku w swojej aranżącji. Niektóre utwory śpiwea z nami Żeński Zespół Wokalny – Schola Mulierum Sanctae Hedvigis.

Oprócz doboru treści utworów i idei rekonstrukcji muzyczno-historycznej w proponowanym programie Zespół koncentruje swoją uwagę również na konieczności wykonawstwa poinformowanego historycznie. Na podstawie wieloletnich doświadczeń wykonawstwa chorału gregoriańskiego Schola, również w stosunku do utworów wielogłosowych zastosowała (jak w solmizacji względnej Kodaly’a) relatywny stosunek do wyznaczonej wysokości dźwięków transponując je do tonacji dostosowanych do skali głosów wykonawców oraz nie wykorzystując głosu kontratenorowego (falsetu) w najwyższych partiach. Możemy zatem usłyszeć w niektórych interpretacjach, że zespół nie jest zamknięty na naturalność brzmienia głosów, a w przypadku głosów wysokich również na forte mogące sprawiać wrażenie „wycia” (ululatus), śpiewania głośnego, rozpowszechnionego w średniowieczu w środkowej Europie stylu wykonawczego. Śpiewanie głośne wydaje się zresztą również naturalną cechą głosów niskich i od tej naturalności zespół bynajmniej nie stroni. Schola poszukuje sposobów wykonawstwa chorału oraz muzyki dawnej również w przekazach ustnych muzyki tradycyjnej i ludowej, stosując jednak w stonowany sposób zdobnictwo i ornamentykę. Niektóre utwory otrzymały bourdony oraz dokomponowane głosy co jak potwierdzają źródła było częstą praktyką w późnym średniowieczu, aby zgodnie z postulatem Nicolausa Harnoncourta muzyka dawna zabrzmiała w sposób najlepszy z możliwych i tym samym stała się żywą i aktualną. Prezentacja tych pięknych utworów (będących często polifonicznym rozwinięciem chorału gregoriańskiego), rzadko wykonywanych i nagrywanych, ich przywrócenie dla współczesnych oraz samych członków scholi jest głównym celem naszych działań artystycznych.

 

Zarys programu koncertu (dwuczęściowego około 90 minut z możliwością skrócenia):

Cz. 1.

  1. Antyfona: Gloria Tibi Trinitas – greg. [1’40”]
  2. Responsorium: Cum Rex gloriae [3’30”]
  3. hymn: Salve festa dies / Przez Twoje Święte [3’00:”]
  4. Surrexit Christe hodie – Graduale Kklar M 205, fol. 251 [3’00”]
  5. Introit – Resurrexi – Anonim – Trento tr88 217v-218r (XV w.) [6’00”]
  6. Kyrie (Paschale) (Johannes Roullet) c.1435 – c.1445 post 1445 in the Trent codices manuscript tr87, fol. 99r, compiled circa 1433-45 [3’30”]
  7. Gloria z Missa Christus surrexit Anonim post 1445 in the Trent codices codex 89, mid-1400’s [7’00”]
  8. Graduale – Hec dies – Anonim – Trento tr88 219r (XV w.) [4’00”]
  9. Alleluja Pascha nostrum – Anonim – Trento tr88 219r (XV w.) [3’30”]
  10. Sekwencja – Victime Paschali Laudes – Codex z Monachium CLM 5023 1495 r. [4’00”]
  11. Credo tempore paschali Rafaela ze Stawiszyna 1560 r. [6’30”]

Czas: [38’10”]

Cz. 2.

  1. Offertorium Terra tremuit z Graduału Mścisława z Tyńca – greg. [2’00”]
  2. Sanctus z Missa Christus surrexit Anonim post 1445 in the Trent codices codex 89, mid-1400’s [8’00”]
  3. Agnus Dei Johannes Brassart (1400-1455) Trent manuscripts tr92. [3’00”]
  4. Communio Pascha nostrum – Kodex des Magister Nicolaus Leopold – Anonymous ca.1500 [2’00”]
  5. Benedicamus Domino Johannes Roullet c.1445 [1’30”]
  6. Regina caeli jubila – Anonim XVI w. [2’40”]
  7. Chrystus Zmartwychwstał jest – kancjonał Staniątecki 1586 r. [4’40”]
  8. Dnia tego świętego – kancjonał Staniątecki 1586 r.[2’30”]
  9. Krystus z martwych wstał jest – kancjonał Staniątecki 1586 r. [5’00”]
  10. Święty Duchu racz do nas przydź – kancjonał Staniątecki 1586 r. [2’30”]
  11. Bonus track: Alle Psalite cum luya – Anonim z XIII wieku [1’00]

Czas: [41’20”]

 

TT= 79’30”

Podziel się na:

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on print
Share on email
X